Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası və Azərbaycan Respublikası  Sahibkarlar (İşəgötürənlər) Təşkilatları Milli Konfederasiyası arasında 2008-2009-cu illər üçün Baş Kollektiv Sazişin icrası vəziyyəti barədə

ARAYIŞ

26 may 2008-ci il tarixdə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabineti, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası və Azərbaycan Respublikası  Sahibkarlar (İşəgötürənlər) Təşkilatları Milli Konfederasiyası arasında 2008-2009-cu illər üçün Baş Kollektiv Saziş imzalanmışdır. Baş Kollektiv Sazişin yerinə yetirilməsi üzrə tərəflər, o cümlədən ASK üzərinə müəyyən öhdəliklər götürmüşdür.
     2008-2009-cu illər üçün Baş Kollektiv Sazişin icrası dövrü  respublikamız üçün həm iqtisadi, həm də sosial sahədə uğurlu olmuşdur. Ölkədə sahibkarlığın inkişafı istiqamətində bir sıra önəmli addımlar atılmış və bu da sahibkarlıq mühitinin daha da əlverişli olmasına şərait yaratmışdir. Azərbaycan Respublikası Regionlarının Sosial-İqtisadi İnkişafı Dövlət Proqramının (2004-2008-ci illər) müvəffəqiyyətli icrası, Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyasının həyata keçirilməsi üzrə (2007-2010-cu illər) Dövlət Proqramında, Beynəlxalq Əmək Təşkilatı ilə birgə imzalanmış Layiqli Əmək üzrə Ölkə Proqramında (2006-2009-cu illər) nəzərdə tutulmuş tədbirlərin həyata keçirilməsi iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sahələrinin inkişafı, istehsal müəsisələrinin fəaliyyətinin bərpası və daha da genişləndirilməsi, ixrac yönümlü məhsul istehsalının stimullaşdırılması və sahibkarlıq fəaliyyətinin artırılması üçün vacib amillər olmuşdur.
     Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  25 oktyabr 2007-ci il 2458 saylı Sərəncamı ilə 2008-ci il yanvarın 1-dən kommresiya hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatında «Bir pəncərə sistemi» tətbiq edilmişdir. Bununla qeydiyyat prosedurları sadələşdirilmiş, tələb edilən sənədlərin sayı 33-dən 7-yə, qeydiyyat müddəti 3 günə qədər enmişdir. Bu da sahibkarlıq fəaliyyətinin yüksəlməsinə təkan vermişdir.
     Azərbaycan Respublikası dövlət sərhədinin buraxılış məntəqələrindən keçirilən malların və nəqliyyat vasitələrinin yoxlanılmasında “bir pəncərə” prinsipinin tətbiqi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı dövlət sərhədinin keçid məntəqələrinin buraxılış qabiliyyətinin artırılmasında   mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu da 2009-cu il yanvarın 1-dən başlayaraq  dövlət sərhədindən keçirilən malların və nəqliyyat vasitələrinin yoxlanılması zamanı süni maneələrin aradan qaldırılması, idxal-ixrac əməliyyatlarının müasir tələblərə uyğun aparılması üçün optimal şəraitin yaradılmasında əhəmiyyətli rol oynayacaqdır.
     Bütün bunların məntiqi nəticəsidir ki, Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyasının və Dünya Bankının “Doing Business 2009” illik qlobal hesabatında Azərbaycan Respublikası 2007-2008 -ci illərdə özəl sektorun inkişafı üzrə ən islahatçı ölkə adlandırılmış və islahatların aparılması üzrə dünya liderinə çevrilmişdir.
  2008-2009 - cu illər üçün üçtərəfli qaydada  bağlanmış Baş Kollektiv Sazişin yerinə yetirilməsi istiqamətində ASK-nın da gördüyü işlər əsasən sahibkarlığın inikşafı və ölkədə əlverişli biznes mühitinin yaxşılaşdırılmasına yönəlmişdir.

Konfederasiya sosial tərəfdaş kimi iqtisadi siyasətlə bağlı Baş Kollektiv Sazişdə  üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirmək üçün fəaliyyət göstərmiş,   dövlət proqramlarının, müvafiq qərarların həyata keçirilməsində yaxından iştirak etmişdir. Aparılan sosial-iqtisadi inkişaf və quruculuq işlərində, yeni sahibkarlıq subyektlərinin təşkili və inkişaf etdirilməsi sahəsində aparılan dövlət siyasətinin ardıcıllıqla həyata keçirilməsinə dəstək vermişdir.
           Qeyd olunan sahədə  ASK-nın əsas fəaliyyəti sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi istiqamətində olmuşdur. Sahibkarlığın inkişafı hər şeydən əvvəl yeni iş yerlərinin açılması və əhalinin məşğulluq imkanlarının artırılması, bununla da əhalinin  maddi rifah halının yüksəldilməsi üçün əsaslı şərtdir. Odur ki, sahibkarlara hərtərəfli dəstək vermək və onlara daha yaxşı xidmətləri təmin etmək üçün Konfederasiya öz fəaliyyətini xeyli təkmilləşdirmişdir.
      2008-ci ildə ASK-nın Abşeron və Ucar rayon nümayəndəlikləri  yaradılmış, fəaliyyətdə olan nümayəndəliklərin sayı 36-ya çatmışdır. Bu isə regionda sahibkarlığın inkişafına dəstək verilməsi işini xeyli  asanlaşdırmış, nümayəndəliklər vasitəsilə sahibkarlara göstərilən  xidmətlərin və informasiya təminatının yaxşılaşdırılması və təkmilləşdirilməsi, sahibkarlığın inkişafı istiqamətində proqramların tərtib edilməsinə və həyata keçirilməsinə şərait yaratmışdır.
         Regionlarda Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin qərarı ilə Ərazi vergi idarəsi olmayan regionlarda Vergi terminalları yaradılmış və sahibkarların istifadəsinə verilmişdir. Bu terminallarda Vergi Nazirliyinin nümayəndələri ilə birgə ASK-nın region nümayəndələri də sahibkarlara müvafiq xidmətlər göstərir, İnternet vasitəsilə elektron vergi bəyannamələrinin təqdim edilməsində yardım göstərirlər.
           Ölkədə kommersiya hüquqi şəxslərinin dövlət qeydiyyatının “bir pəncərə” sisteminin tətbiqi, ayrı – ayrı regionlarda yaradılan vergi ödəyicilərinə xidmət üzrə kompüter terminallarının Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyi ilə ASK tərəfindən  birgə işlədilməsi və s. məsələlərin həllinin hüquqi əsaslandırıcı sənədlərinin müvafiq layihələri hazirlanmiş, bu sahədə vaxtaşiri monitorinqlər həyata keçirilmişdir.
          Sahibkarlıq fəaliyyətinin inkişafında müəssisə rəhbərlərinin, həmçinin fiziki şəxslərin iş təcrübələrinin artırılması, yeni işgüzar əlaqələrin yaradılması və partnyorların tapılması əhəmiyyətlidir. ASK müntəzəm olaraq iş adamlarının milli və beynəlxalq səviyyəli tədbirlərdə iştirakını təmin edir.  ASK-nın xətti ilə 1000-dən çox yerli iş adamı xarici ölkələrdə, o cümlədən  Almaniya, Türkiyə, Rusiya, İran, Pakistan, Çin, Gürcüstan, Avstriya, İtaliya, İspaniya, Yunanıstan, Misir, və digər Avropa və Asiya ölkələrində  keçirilən seminarlar, konfranslar və xüsusilə də sərgilərdə  iştirak etmişdir. Bu işi uğurla həyata keçirmək üçün Konfederasiya Türkiyənin  TÜYAP, CNR Expo, Efor Fuarcılık, Esas Fuarcılık, Koza Fuarcılık, Yağmur Fuarcılık şirkətləri ilə əlaqələri genişləndirilmiş və Çin Tikinti Materialları Sənayesi Assosiasiyası və Almaniya Hess Gmbh sərgi təşkilatı ilə əməkdaşlıq əlaqələri yaratmışdır.
         ABŞ-ın SABİT, İsrailin MASHAV proqramının və digər əməkdaşlıq etdiyimiz proqramların 2009-cu il üçün nəzərdə tutduğu beynəlxalq tədbirlərdə yerli iş adamlarının iştirakının təmin olunması istiqamətində işlər görülməkdədir.
        110-dək yerli sahibkara fəaliyyətlərinin təkmilləşdirilməsi, biznesinin inkişaf etdirilməsi, o cümlədən, marketinq və insan resurslarının idarə edilməsinin təşkili, maliyyə və lizinq xidməti göstərən institutlar barəsində məlumatlar verilmiş və biznes planların hazırlanmasında yardım edilmişdir.
     Sazişdə nəzərdə tutulduğu kimi ASK ölkədə investisiya mühitinin yaxşılaşdırılmasını təmin edən tədbirlər görmüş, o cümlədən respublikanın istehsal sferasına xarici kapitalın cəlb edilməsini yaxşılaşdırmaq, xarici iş adamları ilə yerli iş adamları arasında işgüzar biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi məqsədilə daxil olmuş biznes-təkliflər təyinatı üzrə çatdırılmış, yerli iş adamlarına  xarici iş adamları ilə əlaqələrinin qurulması üzrə xidmətlər göstərilmişdir.
         İspaniya-Azərbaycan, Rumıniya-Azərbaycan, Çin Xalq Respublikası-Azərbaycan, İran-Azərbaycan, Türkiyə-Azərbaycan biznes-forumlarının, Azərbaycana gələn iş adamlarından ibarət nümayəndə heyətləri ilə müvafiq sektorlarda fəaliyyət göstərən iş adamlarının görüşlərinin təşkil edilməsi əhəmiyyətli olmuşdur. Bu, iş adamlarına yeni biznes əlaqələr yaratmaqda yardımçı olmuş, ölkəyə xarici investisiyaların cəlb edilməsinə müsbət təsir göstərmişdir.
     Regionlarda sahibkarlığın təbliği və maarifləndirmə işlərinin aparılması üçün müxtəlif mövzularda Treynerlərin treyninqi kursları təşkil edilmiş və bu kurslarda regionlardan 100-dək dinləyici iştirak etmişdir. İştirakçılar bu kursları bitirdikdən sonra təmsil etdikləri regionlarda Konfederasiyanın nəzarəti və dəstəyi ilə seminarlar təşkil etmiş və bu seminarlarda 100-lərlə şəxs iştirak etmişdir. Bu onların sahibkarlıq fəaliyyətinə cəlb edilmələri yolu ilə özünüməşğulluqlarını təmin etməkdə mühüm rol oynamışdır.
       2009-cu ildə qeyd edilən istiqamətlərdə işlərin davam etdirilməsi və daha da genişləndirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Belə ki, 2009-cu  il  ərzində sahibkarların problemlərinin araşdırılması və bu məqsədlə iş adamları arasında sorğuların keçirilməsi, sahibkarlıq subyektləri olan hüquqi və fiziki şəxslərə hərtərəfli məsləhət xidmətlərinin göstərilməsinin təmin olunması, Respublika iqtisadiyyatının öncül sahələri üzrə analitik icmal məlumatların hazırlanması, Azərbaycan Respublikasının xarici iqtisadi əlaqələri haqqında informasiya bazasının  genişləndirilməsi və yeniləşdirilməsi, gənclərin, qadınların, digər əhali qruplarının biznes biliklərinin və vərdişlərinin gücləndirilməsi sahəsində işlərin görülməsi nəzərdə tutulmuşdur.
        ASK sahibkarlığın inkişafına dəstək olacaq  layihə və proqramlara qoşulur. Hazırda Konfederasiya bir sıra beynəlxalq proqramların tərəfdaşı qismində çıxış edərək onların respublikamızda tətbiq olunması istiqamətində fəaliyyət göstərir. Hollandiyanın PUM (Hollandiyadan təcrübəli menecerlər) proqramı çərçivəsində ASK-nın xətti ilə ötən dövrdə proqramın 100 nəfərdən çox  eksperti Azərbaycanda müxtəlif sahələrdə fəaliyyət göstərən şirkətlərdə  olmuşlar. Onlar dəvət olunduğu şirkətlərin fəaliyyəti ilə yaxından tanış olduqdan sonra onların inkişafı üçün problem yaradan sahələrdə öz məsləhətlərini vermiş, birgə biznes-layihələr hazırlamışlar.
           Baş Kollektiv Saziş sahibkarlığın inkişafı məqsədi ilə vergi qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi məsələsini nəzərdə tutur. Sahibkarlar birliyi kimi ASK bu sahədə öz təkliflərini hazırlayaraq hökumətə təqdim etmişdir ki, bu təkliflər sadələşdirilmiş vergi sistemi, mənfəət vergisi, ƏDV, sosial sığorta ayırmalarının həcmi ilə bağlıdır.
            Baş Kollektiv Sazişdə nəzərdə tutulan yerli idarəetmə orqanlarının imkanların gücləndirilməsi  bəndinə uyğun olaraq ASK «Bələdiyyələrin sahibkarlıq və biznes sahəsində biliklərinin artırılması və möhkəmləndirilməsi» layihəsi çərçivəsində Bakı şəhərində, Qusar, Biləsuvar və Lerik  rayonlarında bələdiyyələr üçün «Biznesin əsaslarının öyrədilməsi» mövzusu üzrə silsilə maarifləndirici seminarlar keçirilmişdir.  Keçirilmiş bu seminarlarda 80-ə yaxın insan iştirak etmişdir. Bundan başqa bu layihə çərçivəsində bələdiyyələr üçün «Biznesə Dogru İlk Addım» üzrə tədris vəsaiti hazırlanmışdır.
            Baş Kollektiv Saziş iqtisadi siyasət sahəsində həmçinin şəffaflığın artırılması və korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə milli strategiyaya uyğun olaraq işəgötürənlərin maarifləndirilməsi işinin təşkil edilməsini nəzərdə tutur.
        2008-ci ildə ASK Azərbaycan Respublikasının Korrupsiya Qarşı Mübarizə Komissiyasının dəstəyi ilə “Şəffaflığın artırılması və korrupsiyaya qarşı mübarizə üzrə Milli Strategiya barədə sahibkarların – işəgötürənlərin maarifləndirilməsi” layihəsini müvəffəqiyyətlə həyata keçirmişdir. Bu layihənin əsas komponentləri olan sahibkarlar – işəgötürənlər ücün metodiki vəsait hazırlanmış, Gəncə, Qusar, Kürdəmir, Lənkəran və İmişli şəhərlərində müvafig seminarlar keçirilmişdir. Bununla yanaşı  müvafiq tədbirlər planına əsasən sahibkarlıq fəaliyyəti subyektlərinə əmək, vergi, mülki və digər qanunvericilik sahəsində baş verən dəyişikliklər barəsində məlumatların verlməsinə, ümumiyyətlə sahibkarlıq fəaliyyətinin hüquqi tənzimlənməsi sahəsində maarifləndirici tədbirlər kecirilməsinə xüsusi diqqət verilmişdir.
         Konfederasiya tərəfindən  sahibkarların – işəgötürənlərin maraq və mənafelərinin müdafiə edilməsi, hüquqi biliklərinin  artırılması, maarifləndirilməsı, müvafiq mərkəzi və yerli icra hakimiyyəti, bələdiyyə orqanları və digər qurumlarda təmsil olunmaları və s. bu kimi sahələrdə müəyyən işlər görülmüşdür.
           Sahibkarlıq subyektlərinin məhkəmələrdə və digər orqanlarda hüquqlarının müdafiə edilməsinə həssaslıqla yanaşılmışdır.
          ASK həmçinin  qlobal maliyyə böhranının Azərbaycanda biznes mühitinə təsiri ilə bağlı arşdırma aparmış və yarana biləcək fəsadların minimuma endirilməsi ilə bağlı təkliflər paketi hazırlayaraq Azərbaycan hökumətinə təqdim etmişdir.

2. Əməyin ödənilməsi, əhalinin gəlirləri və həyat səviyyəsi

Baş Kollektiv Saziş minimum əmək haqqının, yaşayış minimumunun Yenidən Baxılmış Avropa Sosial Xartiyasının  tövsiyələrinə uyğunlaşdırılması məsələsini qoyur.  ASK tərəfindən bir sıra dövlət proqramlarının, qanunvericilik və normativ-hüquqi aktların layihələrinə, o cümlədən  “2008-2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında rəsmi statistikanın təkmilləşdirilməsinə dair” Dövlət proqramı layihəsinə, “Məşğulluq haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununa Yenidən Baxılmış Avropa Sosial Xartiyasının  tələblərinə uyğun yeni normaların daxil edilməsi barədə layihəyə rəy və təkliflər verilmişdir. Amma bir məsələ qeyd olunmalıdır ki, verilən rəy və təkliflərdə sahibkarlıq subyektlərinin maraq və mənafelərinin real ifadə olunmasına xüsusi diqqət yetirilmişdir.
           Sənəddə nəzərdə tutulduğu kimi ASK Vergi Məcəlləsi, həmçinin milli əmək qanunvericiliyi ilə bağlı sahibkarların maarifləndirilməsi işinə çox diqqət verir. Hər il olduğu kimi ötən ildə də  Vergi Məcəlləsinə edilən əlavə və dəyişiliklər haqqında sahibkarların maarifləndirilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Vergilər Nazirliyinin əməkdaşları ilə birlikdə silsilə  seminarlar keçirilmişdir.  Keçirilən seminarlarda 70-ə yaxın sahibkarlıq subyekti iştirak etmişdir.
          Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə «Əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi və əmək qanunvericiliyinə əməl edilməsi sahəsində işəgötürənlərin vəzifələri və məsuliyyəti» mövzusunda seminar keçirilmişdir. Seminarda 40-a yaxın şirkətin İnsan Resursları və Hüquq şöbələrinin əməkdaşları  iştirak etmişdir. Tədbirdə Dövlət Əmək Müfəttişliyinin əməkdaşları ekspert kimi iştirak etmişdir.
     Sahibkarlıq subyektlərinin treninq və seminarlara olan ehtiyaclarını müəyyənləşdirmək  məqsədilə 1000-dən artıq şirkət arasında sorğu həyata keçirilmişdir. Keçirilən sorğunun nəticələrinə əsasən iş planı hazırlanmışdır.

 ASK HİV/AİDS-in iş yerlərinə təsiri ilə bağlı layihə həyata keçirmişdir. ASK Şərqi Avropa və Orta Asiya ölkələri  işgötürənlər təşkilatları arasında ilk təşkilatdır ki, HİV/AİDS probleminə sosial-iqtisadi kontekstdə yanaşmış və epidemiyanın sosial-iqtisadi təsirlərinin azaldılması istiqamətində fəaliyyət həyata keçirmişdir. Layihə çərçivəsində işəgötürənlər üçün maarifləndirici tədbirlər, o cümlədən seminarlar təşkil olunmuşdur. Həmin maarifləndirici tədbirlər həm də HİV-ə yoluxmuş və AİDS xəstəsi olan işçilərin sosial müdafiəsinin təmin edilməsi və gücləndirilməsində işəgötürənlərin fəal iştirakını da nəzərdə tutmuşdur.
       «Korporativ Sosial Sərmayə» layihəsi üzrə müxtəlif şirkətlərdə seminarlar təşkil olunmuşdur.
     2008-ci ildə Niderland BƏT Texniki Əməkdaşlıq Proqramı çərçivəsində ASK tərəfindən işəgötürənlər üçün BƏT-in standartları və əmək hüququna dair seminarlar təşkil edilmişdir. Layihə ilə bağlı tədbirlər 2009-cu ildə də davam etdiriləcəkdir.
          ASK mütamadi olaraq işəgötürənlərə əmək qanunvericiliyinə əməl edilməsi, o cümlədən işçilər üçün təhlükəsiz əmək şəraiti yaradılması ilə bağli tövsiyələr verir. Bu tövsiyələrdə işəgötürənlə işçi arasında əmək müqavilələrinin bağlanması və onun şərtlərinə əməl edilməsi xüsusi yer tutur.